Gia Lai có diện tích tự nhiên 21.576,53 km², 135 đơn vị hành chính cấp xã (110 xã, 25 phường) và 47 thành phần dân tộc cùng sinh sống. Dân số toàn tỉnh khoảng 3.417.368 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) có 819.388 người, chiếm 23,98%. Theo Quyết định số 3363/QĐ-UBND ngày 11/8/2026 của Ủy ban nhân dan tỉnh, giai đoạn 2026–2030 toàn tỉnh có 93 xã vùng đồng bào DTTS&MN (07 xã khu vực I, 13 xã khu vực II, 73 xã khu vực III) và 956 thôn, trong đó 410 thôn đặc biệt khó khăn.

Thời gian qua, công tác dân tộc đã có nhiều chuyển biến tích cực, đạt được nhiều thành tựu toàn diện về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; phát huy sức mạnh đoàn kết các dân tộc, đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, củng cố lòng tin của đồng bào dân tộc thiểu số đối với Đảng, Nhà nước.

Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được quan tâm đầu tư, góp phần tạo diện mạo mới cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số được cải thiện rõ nét. Sự nghiệp giáo dục - đào tạo và chăm sóc sức khỏe Nhân dân có nhiều tiến bộ; các giá trị văn hóa dân tộc truyền thống được bảo tồn và phát huy. Quyền bình đẳng giữa các dân tộc cơ bản được bảo đảm; đoàn kết giữa các dân tộc tiếp tục được củng cố.

Giai đoạn 2021–2025, từ nguồn Chương trình mục tiêu quốc gia vùng đồng bào DTTS&MN giải ngân 3.953.319 triệu đồng, đạt 94% kế hoạch. Chương trình đã hỗ trợ 4.789 hộ về nhà ở, 7.548 hộ chuyển đổi nghề, 14.708 hộ có nước sinh hoạt phân tán; đầu tư 535 công trình giao thông nông thôn và khoán, bảo vệ 506.662 ha rừng. Về giáo dục, 135/135 xã, phường đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non, 131/135 đạt chuẩn phổ cập trung học cơ sở mức độ 2. Có 578.695 người DTTS tham gia bảo hiểm y tế. Về văn hóa, toàn tỉnh có 204 di tích được xếp hạng, 02 di sản UNESCO, 4.756 bộ cồng chiêng và 14.576 nghệ nhân. Tỉnh Gia Lai có 1.023 người có uy tín, được hỗ trợ 500.000 đồng/người/tháng theo Nghị quyết số 36/2025/NQ-HĐND giai đoạn 2026–2030. Lực lượng vũ trang đã tổ chức 3.256 buổi tuyên truyền cho 399.920 lượt người và tham gia di dời hơn 1.200 hộ khỏi vùng ngập lụt.

Tuy nhiên, phát triển kinh tế và giảm nghèo chưa đồng đều, tính bền vững của sinh kế còn hạn chế; tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo trong đồng bào DTTS còn cao so với bình quân chung; nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu. Một số địa bàn vùng sâu, vùng xa và đặc biệt khó khăn còn thiếu hoặc chưa đồng bộ về giao thông, nước sinh hoạt, trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa; một số nhu cầu đất ở, nhà ở, đất sản xuất và ổn định dân cư chưa được giải quyết dứt điểm. Chất lượng giáo dục, đào tạo nghề, kỹ năng lao động và khả năng tiếp cận việc làm ổn định chưa đồng đều; việc đào tạo ở một số nơi chưa gắn chặt với nhu cầu thị trường và đầu ra sinh kế. Một số vấn đề xã hội như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và tập quán không còn phù hợp vẫn tồn tại; chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, dinh dưỡng và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế ở một số địa bàn còn cần cải thiện. Phối hợp liên ngành, năng lực tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát ở một số cơ sở chưa đồng đều; một số dự án còn khó khăn về thủ tục, giải ngân hoặc đánh giá hiệu quả sau đầu tư. Dữ liệu về địa bàn, dân cư, đối tượng thụ hưởng và kết quả thực hiện chính sách cần tiếp tục chuẩn hóa, nhất là sau sắp xếp đơn vị hành chính; một số chỉ tiêu trong báo cáo cần xác định rõ kỳ báo cáo, phạm vi và mẫu số để tránh so sánh không tương thích.

Để đẩy mạnh công tác dân tộc trong thời gian đến, cần tập trung vào một số nhiệm vụ sau:

Một là: Tiếp tục quán triệt Nghị quyết số 24-NQ/TW, Kết luận số 65-KL/TW, các văn bản chỉ đạo của Trung ương và của tỉnh; cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch có mục tiêu, chỉ tiêu, tiến độ và trách nhiệm rõ ràng. Đưa kết quả thực hiện chính sách dân tộc vào nội dung kiểm tra, đánh giá trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, địa phương; kịp thời xử lý việc chậm triển khai, phối hợp chưa hiệu quả hoặc báo cáo số liệu không thống nhất.

Hai  là, ưu tiên nguồn lực cho 73 xã khu vực III và 410 thôn đặc biệt khó khăn, tránh phân bổ dàn trải.

Ba là, phát triển sinh kế bền vững, giảm nghèo đa chiều và nâng cao thu nhập. Phát triển sinh kế bền vững gắn với chuỗi giá trị, đào tạo nghề theo nhu cầu thực tế, liên kết giữa hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Bốn là, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, nhất là dinh dưỡng trẻ em và chăm sóc sức khỏe bà mẹ.

Năm là,bảo tồn, phát huy văn hóa; xây dựng nếp sống văn minh và giải quyết vấn đề xã hội.Bảo tồn văn hóa lấy cộng đồng làm chủ thể, đẩy mạnh vận động phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Sáu là, phát huy vai trò người có uy tín, già làng, trưởng thôn; quan tâm quy hoạch, đào tạo cán bộ DTTS.

Bảy là, kiện toàn quản lý nhà nước, chuẩn hóa dữ liệu và chuyển đổi số. Việc xây dựng bộ dữ liệu công tác dân tộc thống nhất, chuyển từ quản lý theo hoạt động sang quản lý theo kết quả.

Tám là, tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá tác động và gắn công tác dân tộc với bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Thước đo cuối cùng của công tác dân tộc là sự cải thiện thực chất về sinh kế, chất lượng sống và niềm tin của Nhân dân. Với sự lãnh đạo của cấp ủy, sự điều hành của chính quyền và sự tham gia chủ động của đồng bào, Gia Lai đang có nền tảng vững chắc để phát triển nhanh, bao trùm, bền vững và giữ vững quốc phòng, an ninh./.